Novorum Quorundam in Re Electrica Experimentorum Specimen, Quod Regiae Londinensi Societati Mittebat Die 26 Aprilis 1766, Joannes Baptista Beccaria, ex Scholis Piis, R. S. Soc. Communicated by M. Maty, Sec. R. S.

XXXII. Novorum quorundam in re electrica experimentorum Specimen, quod Regiae Londinensi Societati mittebat die 26 Aprilis 1766, Joannes Baptista Beccaria, ex Scholis Piis, R. S. Soc. communicated by M. Maty, Sec. R. S. EXPERIMENTUM PRIMUM. Read June 4, 1767. EXPERIMENTUM captum Pekini a PP. Soc. JESU, & anno 1755, missum academiæ Petropolitanæ, a analysi persequi studens, laminam vitream laevem A charta inaurata rite indutam faciebam electricam, immisso in ipsam igne a catena; tum exutam imam ipsius faciem admovebam faciei superiori laminae similis B utrinque nuda, nec ullatenus electricæ, quæ facie sua ima circello imminebat chartaceo sesquipollicari. II. Porro, nisi a facie superiore vitri A ignem redundantem haurirem aliquomodo, circellus non commovebatur; ubi attingebam ejus faciei indusium, circellus emicabat ex abaco, oscillaba- --- a Vide Nov. commentar. Acad. Scien. Imp. Petrop. tom. viii. pag. 276. b Lamina A pendebat uncias 6. octavas unciae partes 7; lamina B pendebat uncias 6. octavas unciae partes 4. denarium 1; utriusque laminae latitudo erat pollicum 6. linearum 10; longitudo pollicum 8. linearum 11; latitudo induisorum pollicum 4; longitudo pollicum 5. Vol. LVII. tur; imo erectus circuibat quasi saliens sub ea lamina; quales aptissimas positiones, &c motus facit sibi in traduentibus corporibus trajeiens electricus ignis. Ii motus, dum divellebam laminam A, abrumpebantur; ea iterum admota, reviviscebant motus eorum omnium residui, quos facere debuisset attractatio inducit laminæ A, nisi fuisset ipsa dimota; attractatio alia similem, sed debiliorem motuum, seriem excitabat, atque ita concidebat vis explodendi, &c quatiendi in lamina A. III. Quum primo disjungerem laminam A a lamina B, jam percipiebam, insolita vi aliqua cohaerere mutuo ambas; eamque cohaesionem experiebar majorem, prout tardius disjungebam laminam A, post plures scilicet attractationes. Si, cum primo laminam A imposueram laminæ B, inducebam extimam hujus faciem, attractando simul inducia junctorum vitrorum, quatiebar: valida repente existebat ab ea explosione vitrorum cohaesio, eademque validior pro explosione vehementiore. IV. Quum laminas ante explosionem jam aliquomodo cohaerentes disjungerem, lamina A utraque facie apparebat electrica excessu, & lamina B utraque facie apparebat electrica defectu; quum laminas easdem disjungerem post explosionem, electricitates apparebant contrariæ; scilicet lamina A apparebat utrinque electrica defectu, lamina B utrinque excessu. Quam mutationem primam nominor ex explosione electricitatum oscillationem. V. Si post explosionem alternatim disjungebam, &c conjungebam laminas prope circellum chartaceum (I.), circellus in quaque disjunctione adhaerebat laminae laminæ B, in quaque conjunctione discedebat, idque vel quingenties; quod est experimentum Pekinense, quodque innuit alias, quae fiunt ex disjunctione et conjunctione vitrorum, electricitatum oscillationes. VI. Has scintillis facile imitabas: vitrum A electricum a catena (I.) exutum ima facie imponebam nudæ faciei vitri B; indutam faciem extimam hujus vitri, &c indusum vitri A una attricabam; quatiebar: explosionem consummabam iterata attractione, aut aliter; tum vitra juncta juxta latus unum meo apprimebam stomacho summis ipsaprehendens juxta latus oppositum manus utriusque digitis, quo disjungere alternatim ipsa possem, atque iterum conjungere. Porro manus habebam ita dispositas, ut auriculari digito manus lævae indusum laminæ B possem attingere, & pollice manus dexteræ possem similiter attingere indusum laminæ A. Hæc tunc observabam. VII. 1. Si ante, & post disjunctionem vitrorum induxia eorum ambo attricarem, scintillas percipiebam utrinque; sed alaciores, quæ existebant a disjunctione: at istæ erant ferme unicæ. Quæ autem conjunctionem sequebantur, erant multiplices, ut viderentur multiplicitate sua illarum vim exæquare; atque si eadem lege pergebam vel octingenties, uti sum semel expertus, vitra divellere, atque conjungere, scintillæ nondum omnino peribant. 2. Si disjunctis vitris, neutrum attricabam, post eorundem conjunctionem scintillas nullas percipiebam, percipere poteram in sequente disjunctione; similiter si conjunctis vitris, neutrum attricarem, post disjunctionem scintillas non percipiebam, cipiebam, percipiebam post sequentem conjunctionem. 3. Si post disjunctionem attractarem vitrorum unum dumtaxat, aut nullae, aut omnino exiguae post conjunctionem scintillae percipiebantur; similiter, si post conjunctionem attingebam unicum vitrum, scintillae post disjunctionem aut sentiebantur nullae, aut vix sentiebantur aliquae. VIII. Re ita scintillis expensa, penicillo, & stellula earum scintillarum directionem persequebar: facies superior vitri A, quod unum evaserat electricum a catena, hisce in divulsionibus post explosionem penicillum, facies extima vitri B stellulam efformabat in objectis apicibus; & exploratore immisso inter vitra divulta (filo nempe ferreo abeunte in ramos duos) facies intima vitri A penicillum, intima vitri B stellulam efformabat; scilicet vitrum A a divulsione post explosionem erat utrinque electricum defectu, vitrum B utrinque excessu. IX. Contra in conjunctione facies extima vitri A efformabat stellulam, facies extima vitri B in exhibitis apicibus penicillum faciebat; quae duae res (VIII. IX.) veram demonstrant, continuatamque electricitatum ex disjunctione, & conjunctione oscillationem. X. Ipso conjunctionis, & disjunctionis momento facies internae quid facerent, nequivi cernere; fed ex hac experimentorum serie poterit quisque arguere. XI. Atque haec quidem altera ex vitrorum conjunctione, & disjunctione oscillatio jucunda est admodum; fed & aliam praeterea licet cum ipsa componere, quae efficitur ex inversione vitri praepolentis; lentis; in hoc enim experimento vitrum illud, quod principio factum est electricum a catena, quum facie contraria tangit vitrum aliud, contrarias & in ipso se, & in vitro socio electricitates facit, tum quae sunt ex disjunctione, tum quae conjunctionem sequuntur; seu planius: si inter haec experimenta invertitur vitrum A, ut facies, quae erat extima, denudata evadat intima, & facies, quae erat intima, fiat extima, & induatur, nova aliqua post aliquod tempus ex apta attractatione oppositarum facierum insurgit vitrorum cohaesio; & vitrum A, quod a disjunctione apparebat utrinque electricum defectu, nunc apparet utrinque electricum excessu; vitrum B, quod a disjunctione apparebat utrinque electricum excessu, nunc apparet utrinque electricum defectu; & in conjunctione vitrum A, quod apparebat electricum excessu, nunc apparet electricum defectu; vitrum B, quod in conjunctione apparebat electricum defectu, nunc apparet electricum excessu. Atque tanta est praepollentis vitri A vis, ut, sive interea vitrum B non invertatur, sive ipsum etiam invertatur, descripta electricitatum mutatio semper contingat, nulla unquam contingat, si solum vitrum B invertatur. Praeterea si vitrum A restitutur suo loco, ut facies ipsius, quae principio fuerat intima, & ab inversione evaferat extima, iterum denudetur, & fiat intima, iterum redeunt eadem, quae principio fuerant electricitates, iterum mutandae ab alia inversione vitri A, iterum restituendae ab ejus vitri restitutione in positionem primam. Atque ita deinceps. XI. Porro XII. Porro vitrorum inversiones contrarias electricitates consequentes ex vitrorum conjunctione, et disjunctione, debilitant longe magis, quam debilis solae disjunctiones, conjunctionesque nulla interposita vitrorum inversione; potui tamen coelo mediocriter sicco quinquies & decies memoratas electricitatum ex inversione vitri A mutationes observare, & interponere praetera inversiones plures vitri B, quo viderem, his electricitates non mutari. XIII. Quas tamen observationum progressiones ut assaequim possimus, primum, ut innuebam, temperitas facit, tum vero mutationibus electricitatum pervidendis opportuna vitrorum junctorum post inversionem mora, & attractatio est plane necessaria; mora autem sufficiet brevior, prout vitrorum junctorum facies extimae corporibus attractabuntur ad ignem electricum hauriendum, immittendumque aptioribus. Ego quandoque, cum citius vitra disjungerem, aut electricitates nondum mutatas in contrarias, aut contrarias nondum satis invaluisse, videbam, & faciebam, ut invalescerent, vitra iterum jungendo faciebus iisdem, apteque attricando. XIV. Ad reliqua quod attinet experimenti adjuncta ea sunt pleraque omnino obvia. Unum memorabo, quod & ipsum, quamquam se prodat satis aperte, meretur tamen recenseri ideo, quod singularem aliquam habeat significandi vim. Itaque cum primo ab opportuna post explosionem mora vitra disjunguntur, tum scintillae existunt inter angulos induktorum, & digitos, quibus nudos vitrorum angulos prehendo, omnino vividae; intereaque scintillarum crepitus exauditur unijique plurimus, plurimus, atque, si res agatur in tenebris, lux plurima circa margines indusiorum, &c plurima emicat intra intimas vitrorum facies: tanta nempe est vis, qua a disjunctione turbatur æquilibrium, quod jam ferme obtinerat ante disjunctionem. Neque hæc phænomena in ea prima disjunctione finiuntur, sed, quamquam usque &c usque debiliora, apparere tamen pergunt in disjunctionibus aliis, &c si cætera sint paria, alacriora obveniunt, prout rapidiore motu distrahuntur vitra, &c prout a debita mora, &c attræctione invaluerunt magis novæ pro nova disjunctione electricitates. Sive autem experirer faciebus vitrorum indutis, sive nudatis faciebus vitra conjungerem, atque disjunge-rem, phænomena semper existebant homologa. **EXPERIMENTUM SECUNDUM.** XV. Hæc experimenti Pekinensis analysis deducebat me ad experimentum Simmerianum explorandum & promovendum. Utebar iisdem duobus vitris. A & B, quæ juncta faciebus nudis inducebant faciebus duabus aliis extimis, & aptabam catenæ, ut fierent electricæ. Intereaque jucundum erat mihi oculis cernere invalescentem in iplis electricitatem; etenim circa indusia zonæ coloratae Newtonianæ conformabantur, quas commode cernebam in distantia pedum quatuor, & distinguebam numero sex. Eæ parallelæ erant omnes inter se, & erant pariter ferme parallelæ indusiorum limitibus. Ferme, inquam, nam circa indu- --- *Vitra semper adhibui prote terfa & sicca ab igne.* siorum angulos, quos, ne electricitatem perderent, rotundaveram, æ zonæ arcuabantur in semicirculos ab induisiis extrorsum prominentes magis, quam zonæ parallelæ lateribus; quamquam hæ etiam sinuabantur introrsum ubi induisorum latera vitris non adhærebant. Sed de his alias plura, nec, ut arbitror, inutilia; sunt enim hæ zonæ vestigium conspicuum electricitatis se effundentis circa limites rectilineos, arcuatos, acutos, &c. XVI. Vitra quum cernebam omnino electrica, dimovetebam a catena, attréctabam in extimis induisiis, fiebat explosio, quatiebar, neque interea ab explosione mutari animadvertebam coloratas zonas indicia cohaesionis. XVII. Re enim vera obniti debebam valide admodum, ut vitra memorata disjungerem; quam primum vero hanc disjunctionem me afféqui sentiebam, evanescébant zonæ coloratæ; intereaque scintillæ, crepitus, lux, & phænomena existébant omnia, quæ memoravì (XIV), imo iis alacriora. XVIII. Porro si vitra disjungerem anteaquam attréctando extima induisia explosionem cierem, vitrum superius apparebat utrinque electricum excessu, inferius utrinque defectu: Si deinde explosionem conficerem, a disjunctione, quæ postea fiebat, mutatæ apparebant electricitates; vitrum superius erat utrinque electricum defectu, inferius excessu. XIX. Si vitra post explosionem disjungere, & conjungere pergebam, quemadmodum in superiori experimento, eadem, quæ in illo, imo vividiores consecuebantur electricitatum oscillationes, quas similiter penicillo expendebam, & stellula. XX. Neque XX. Neque hic deerat vitrum præpollens, quod aliam componeret ex sua inversione cum ea oscillatione electricitatum oscillationem. Haec una erat, ipsaque aptissima differentia: Vitrum præpollens in superiore experimento illud erat, quod unum fiebat electricum a catena. At in hoc experimen- to, in quo ambo junctim fiebant electrica, præpol- lebat vitrum tenuius\(^d\), sive ipsum catenam tan- get, dum fiebant electrica a catena, sive esset in- ferius, & communicaret cum solo. XXI. Præpollens vero vitrum hoc suam vim primo demonstrabat in explosione, quae tentaretur in duobus vitris seorsim: scilicet si post explosionem junctorum vitrorum intimis faciebus disjunctorum aptabam induisa, vitrum præpollens me quatiebat mediocriter, aliud non item. XXII. Itaque si, quemadmodum in superiore expe- rimento, ita hic post explosionem invertebatur vi- trum præpollens, electricitates a disjunctione, et conjunctione existentes mutabantur similiter in contrarias, restituendae restituto vitro præpollente, iterum mutandae eo iterum inverso, neque mutandae inversione vitri alterius solae. XXIII. Atque hanc hujus suae vis tenacitatem per- gebam adhuc aliter experiri in vitro præpollente. Duo vitra junctim electrica a catena statim divelle- bam, qua prima in disjunctione scintillae, lux, crepitus, phænomena obtingebant omnia iis si- \(^d\) Plura in his experimentis adhibui vitrorum paria, & semper tum in hoc, tum in experimentis, quae sequuntur, illud præ- pollebat, quod erat tenuius; nunc in par vitrorum incidi, quo- rum alterum, quod præpollet, crassius vide.ur, sed videtur etiam densitate minore. Vol. LVII. R r milia, milia, quae memoravi (XIV); tum inducebam intimas eorum facies, vitrum praepollens attricabam, quatiebar; consummata explosione ipsum aptissime attricabam (XIII), post minutum temporis aptabam vitro facio, quod interea pependerat in aere summo angulo suspensum; juncta attricabam, vix existebat explosio; disjuncta electricitates monstrabant iis contrarias, quas solent ostendere ante explosionem. Atque tum a disjunctione, & conjunctione consuetae post explosionem electricitates oscillabantur; istaeque invertebantur inverso vitro praepollente. XXIV. Vitra eadem junctim electrica tentabam, ut exploderent juncta, deinde sejuncta, iterum juncta, iterum sejuncta; postea attricabam dum seorsim singula (XIII) ad minutum temporis, iterum juncta eadem, qua principio fuerant, positione, post debitam moram, & attractionem, electricitates demonstrabant singula contrarias electricitatibus ante explosionem; & tum etiam ab inversione vitri praepollentis eae electricitates abibant in contrarias. Experimentum tertium. XXV. Duo vitra A & B singula rite induta singulis catenae ramis objiciebam, ut fierent seorsim electrica; atque, ut aequilibras electricitates servarent, quales nempe eodem tempore a catena eadem immitti potuerant, ea cautione a catena ipsa dimovebam, ut neuter ejus ramus cum solo communicaret nisi post semota vitra ambo. XVI. Mox XVI. Mox denudatis duabus imis vitrorum faciebus, (quod dum fiebat, scintillulae existebant singulae ex singulis imis vitrorum faciebus) aptabam vitrum alterum alteri, ut faciebus denudatis se mutuo contingere; atque tum nec ex attractatione extimorum indufiorum ulla existebat explosio, nec ullam percipiebam cohaesionem in disjunctione: sejuncta, atque iterum induta quatiebant valde admodum, sed tenuius validius; iterum juncta faciebus iisdem denudatis dudum attractabam, cohaesio obtinebat aliqua; disjungebam, & tenuius, quod praepollebat in superiore experimento, in hoc item erat praepollens; ipsum ab hac disjunctione electricum defectu apparebat utrinque, & vitrum socium apparebat utrinque electricum excessu, inverso vitro tenuiore, electricitates a conjunctione, & disjunctione ibant in contrarias, inverso socio crassiore maneabant eadem. XXVII. Post haec capiebam experimentum idem, sed denudabam vitrorum facies superiores; his juncta vitra, nec quatiebant, nec cohaesionem monstrabant satis manifestam; sejuncta quatiebant ambo, sed tenuius validius; iterum juncta dudum attractabam, atque tum a divulsione vitrum tenuius erat utrinque electricum excessu, crassius utrinque defectu; inverso tenuiore, electricitates mutabantur in contrarias; inverso alio maneabant eadem. XXVIII. Porro in primo experimento vitrum, quod contrarias electricitates acceperat in faciebus oppositis, quodque adeo habebat vim explodendi, ipsum erat praepollens; in experimento altero, quod sejunctum ab alio, aut solum explodebat, aut explodebat alio validius, ipsum erat praepollens. Idem constat in tertio hoc experimento; quod nempe vitrum explodit alio validius, ipsum, quam habet in interiore sua facie electricitatem, eandem determinat in facie sua exteriore, & contrarias determinat in faciebus ambabus vitri socii (XXVI, XXVII.) XXIX. Pergebam experiri vitris iisdem similiter electricis a catena, sed unius superiorem, alterius inferiorem faciem denudabam; hoc illi imponebam, continuo cohaesio obtinebat aliqua; attractatis extimis induisiis, quatiebar, atque ab hac explosione cohaesio invalescebat; divellebam, & attractabam seorsim singula vitra, vitrum tenuius quatiebat me mediocriter, aliud non item: juncta faciebus iisdem contrariis cohaerebant aliquomodo. Quare cum in experimento hoc tertio aptantur altera alteri contrariae vitrorum facies, similia iis obveniunt, quae in experimento secundo, ubi duo vitra fiunt junctim electrica. XXX. Cæterum quales in secundo, tales in hoc experimento contingunt post explosionem electricitatum oscillationes, praesertim cum superior, ut in num. XXIX. tum quae pendent a sola vitrorum conjunctione, & disjunctione, tum quae cum iis se se componunt, & efficiuntur ab inversione vitri praepollentis. XXXI. Vitri autem praepollentis (XXIX) vim aliter etiam experiebar. Posteaquam jam semel sejuncta adegeram ad explosionem, iterum jungebam, tum iterum disjungebam, atque vitrum tenuius iterum indutum explodebat aliquomodo; quod denuo, & tertio adhuc experiens aliquam adhuc percipiebam commotionem: vitrum autem crassius, quum quum in ipso similiter experiri pergerem, nullo me unquam commovebat modo. **Experimentum quartum.** XXXII. Haec tenus de vitris duobus; pauca nunc ad- dam de uno. Vitrum rite indutum, & electricum a catena summo prehendens angulo sus- pendo, tum diversa confection, quae existunt phæ- nomena, inducia attricando, divellendo, divellendo digitis, aut divellendo staminibus fericiis; eaque omnia experior tum ante, tum post explosionem. Itaque, si alternatim attricato induciae vitri electrici, alternatim ignem haurio a facie redundantem, immitto in carentem; & copia ignis quaque attricatione hausti, aut immisso respondet summæ capacitatis induciarum, et magnitudini electricitatum absolutarum residuarum; eaque lege ignis hauritur, & immittitur alternis his attricationibus, ut conticescat electricitas omnis in facie attricata, reviviscat in facie opposita. XXXIII. Si inducia opposita attricato simul ambo, explosio fit; intereaque induciae vitro adhaerent va- --- *Ceu si inducium faciei unius vitri communicet cum uno ho- mine sejuncto a soli, aut cum duobus, aut cum tribus similiter sejunctis, aut si communicet etiam inducium faciei alterius cum uno, duobus, tribus, &c. hominibus, aut corporibus aliis defec- tentibus: copia ignis, quae alterna quaque attricatione immitti- tur in faciem carentem, aut hauritur a redundantem, proportione respondet summæ capacitatis & induciarum chartaceorum, & hominum, aut corporum aliorum, quae cum una, aut ambabus faciebus communicant; atque prout major est summa earum ca- pacitatum, minore attricationum numero exhaustur absolutæ oppositarum facierum electricitates.* lidius; Iidius; & dum pergo attricere, explosio, & adhæsio consummantur. XXXIV. Pergo nunc indufia divellere staminibus fericis, ut, si quam ipsa a divulsione habent electricitatem, retineant; atque ante explosionem facies quæque vitri ea cautione denudata electricitatem ostendit sibi contingentem, indufium quoque electricitatem pariter respondentem demonstrat, & suæ capacitati proportionalem; dico autem contingentes electricitates, quæ datæ faciei ante explosionem conveniunt ex theoria Frankliniana. XXXV. Si post explosionem staminibus fericis indufia divello, facies vitri ambæ electricitatem monstrant, contingentem faciei ultimo denudatae, indufia demonstrant contrarias; ipsasque iterum suæ capacitati proportionales. XXXVI. Nunc indufia digitis divello; quæ res non facit solum, ut sentiri non possint electricitates indufiorum, sed aliquam præterea infert mutationem iis electricitatibus, quæ apparent in faciebus nudis, cum per stamina férica indufia divello. Itaque ante explosionem cum digitis divello indufium unum, ambæ facies electricitatem ostendunt eamdem, et contrariam illi, quæ contingeret faciei ultimo denudatae. XXXVII. Sed post explosionem cum digitis indufia divello, tum utraque facies electricitatem demonstrat eamdem, sed contingentem faciei ultimo denudatae; atque hisce in divulsionibus indufiorum, quæ aut digitis fiant, aut staminibus fericis, oscil- --- f Loquor hic de capacitatibus, quas habent indufia chartacea sola; etenim unice circa eas capacitates expertus sum. lationes electricitatum aliquae facile observari possunt. Unam hic ego attingam, quae accidit in hac ultima experimenti hujus parte. Vitri, quod adegi jam ad explosionem, latus unum apprimo stomacho meo, laeva prehendens latus oppositum, tum dextera divello indusium inferius, continuo pollice laevae admoto indusio superiori, existit scintillula; divulsum indusium inferius iterum admoveo, superius scintillam exhibet aliam, sed primae contrariam; iterum illud divello, iterum hoc scintillat, uti vice prima; illud rursus admoveo, rursus hoc scintillat, uti vice altera, &c. scilicet, si alternatim divello, &c admoveo indusium faciei defectu electricae, in divulsione indusium superius accipit ignem, effundit in admotione; si divello indusium faciei, quae ante explosionem erat excessu electrica, indusium aliud inter divellendum effundit ignem, accipit inter admovendum. Quae omnia penicillo, &c stellula, aut motibus electricis confirmavi.