Ex Veterum Prussorum Re Antiquaria Schediasma, a D. Jac. Theodoro Klein Reipubl. Gedan. a Secretis, R.S.S. Cum D. Hans Sloane, Bart. R.S. Pr. Communicatum

III. Ex Veterum Prussorum Re Antiquaria Schediasma, a D. Jac. Theodoro Klein Reipubl. Gedan. a Secretis, R. S. S. cum D. Hans Sloane, Bar. R. S. Pr. communicatum. INTER varia Veterum Prussorum & Utensilium & Luxus sui vel Ornamenti monumenta, olim circa funerationes terrae concredita, rursus e terra aliquando eruuntur ex Ære ductili affabre tornatae complicataeque triplices lineae, quae vel laxatum Cingulum ex unico aut duplici triplicive circulo constanter effingunt, vel Coni figuram e basi sua per Spiram assurgentis, apice truncato repraesentant, cujus Spirae ex ære nobiliore tam egregia elasticitas, ut facile comprimi & facilius in figuram conoidalem remitteri queat, ita quidem, ut plus quam quatuor horæ minuta requirat, antequam ab impulso requiescat. Prioris Generis de Historia naturali optime meritus Helwingius Praepos. Diæco. Algerb. Lithograph. I. p. 91. §. 2. Funiculos metallicos vocat, eosque Cinguli loco destinatos fuisse recte judicat; illos, qui in Conum truncatum assurgunt, Coronas Sepulcrales (ibid. §. 4.) appellat, in Sepulcretis obvias, sed rarissime integras. Similem, ex omni parte integram & liberam ab Ærugine, (vid. Tab. I. Fig. 1.) cujus Diameter in basi 6½ pollices Rhinland. adæquat, anno 1726. in Museum nostrum deposuit vir admodum Reverendus, simulque Sententiam suam in literis ad me datis exposuit; nimirum, hujusmodi Conum spiralem fuisse Simulacrum Serpentis ænei Israelitarum, cum quibus veteres Prussi Prussi multa circa Cultus suos Idololatricos communia habuerint, quod Simulacrum demum loco Amuleti in Sepulcra deposuerint; ut Serpentes, quos Prussi veteres pro Diis coluerunt, post obitum quoque reverenter habiti, Cadaveribus non nocerent. Proculdubio Vir Doctissimus hujus gratia secutus est Castra eorum, qui Virgines Veterum Prussorum ab Israelitis, quos Salmanassar in captivitatem abduxit, deducere satagunt; quorum tamen opinionem Christoph. Hartznoch, Dissert. III. p. 48. §. v. labefactavit. Aet, licet verum sit, Prussos Ethnicos praeter Dios tres majores, Percunum, Pikollum, & Potrimpum, imo praeter Solem, Lunam, Stellas, Lucos, Fontes, Alcem, Bufones, aliasque Bestias, etiam Serpentes veneratos, eosdemque & cultu & litamine ex lacte parato, in Quercubus praecipue cavis, quae inauditæ plerumque magnitudinis & crassitiei, (vid. Hartknoch Dissert. VI. de locis Divino cultui dicatis) prosecutos esse *; licet quoque egomet ipse in Lithuania Prussiae orientali subjecta saepius observaverim, Serpentes infantibus adeo familiares esse, ut iisdem cochlearia lacte plena circumverterint, quorum esurientium ejulatu Parentes accersiti nihil contra indiscretos hospites ausi sunt, nisi quod eosdem pariter ac volatilia domestica a prandiis liberorum fugaverint: nullatenus tamen exinde inferri poterit, Prussos antiquos hac ærea Spira respectum habuisse ad Serpentem æneum Moïsis, nisi nobis etiam persuadere velimus, quod * Qua ratione, quibusve Cæremoniis epula Serpentibus sint parata, vid. Hartku. in Ant. & Nova Prussia, p. 63. Conf. Dissert. ejus VIII. respectu Afflictionum Ægyptiacarum, nimirum 2da, 3tae, 4tae & 8va, Bufones, Ranas, & plurima Insecta singulari cultu sint prosecuti, eorundemque simulacra sibi comparasse. Neque verisimile est, ex veneratione erga Serpentes, quos, forsan ultra numerum, vivos in Ollis conservarunt, iisdemque valde familiares fuerunt, eorum insuper Idola, & multo minus Amuleta Serpentiformia fabricasse, ut Cadaveribus sepultis de Serpentibus caverent, cum extra dubium est, quod veteres Prussi mortuos non aliter quam crematos terræ mandaverint, cujusmodi funerationes temporibus Ducis Alberti necdum aboliri potuerunt, hinc Cadavera Amuletis contra injuriam Serpentum non indiguisse. Cum, quod reliquum est, notissimum sit, veteres Prussos per Secula rudissimum fuisse populum, (vid. Henneberger, in libr. de vet. Pruss. fol. 5.) qui nec lanas ducere, nec ferrum, multo minus ænea vel utensilia vel luxui inservientia vas parare didicerint, quin potius pro Hastis & Ensibus Clavos horribiles, & pro malleis cuneisque ferreis lapides ad usus & domesticos & bellicos (qui diu sub nomine Cerauniarum venditati sunt) adaptaverint, nihilominus tamen non sine omni industria. Summa itaque præmissorum hæc: Ceimclium nostrum nullam relationem ad simulacrum Serpentis ænei Moïsis habuisse, multo minus Probabilitatem Amuleti contra morsus Serpentum involvere; neque ex antiquissimis veterum Prussorum temporibus, sed ex medio potius eorum ævo originem trahere. Unde autem Clarissimus Helwingius in Alleg. §. 4. adductus fuerit, ut vetus hoc monumentum titulo Coronæ Sepulcralis insigniverit, hariolari non possumus; quippe neque figura ullo modo Coronam æmu- æmulatur, nisi dicere velis, Philosophiam Prusiorum, occasione funerationis, quæ causæ quandoque maxime lugubris, prout mors homini naturali omnium terribilissimum est, Coronæ loco ejusmodi Spiram tremulam excogitasse; neque apud ullum Auëtorem vestigium apparet, veteres Prussos mortuos suos cum ejusmodi Cæremoniis, quibus nos utimur, ad funerationes exportasse, ita ut Virginis vel Juvenis loculum Corona ornaverint; cum neque ullibi Coronæ Sepulcralis mentio sit facta, quæ in honorem Defuncti vel ad latus ejusdem, vel ad caput, vel etiam ad pedes, prout apud nos viris, qui in Cœlibatu supremum obierunt diem, in Sepulchro deposita fuerit. Sufficient autem sequentia, quæ Summam rituum funerandi Defunctos exhibent ex fide nostri Hartknochii Dissert. XIII de Funeribus Vet. Pruss. p. 193. seq. præter reliqua: "Cum Defunctus erat tumulo inferendus, primo pyræ impositus comburebatur, deinde optimæ quoque vestes rogo injiciebantur, ut & canes venatici, equi, arma, aliaque defuncto, dum viveret, acceptissima.—Injiciebant quoque Annulos æreos, ut & Armillas æreas, praesertim si defunctus Christianorum sacra susceperat." Et paulo post ex Erasmo Stella: "Exutos spiritu, armatos vestitosque, ac magna Supellecitis parte circumposita, humarunt."—Demum ex Jacobi Leodinensis Privilegio Prussis dato: "Promiserunt (Prussi) quod ipse & Hæredes eorum in mortuis comburendis vel subterrandis cum equis, sive hominibus, vel cum armis seu vestibus, vel quibus cunque aliis rebus pretiosis, vel etiam aliis quibus cunque ritus gentilium de caetero non servabunt, sed "sed mortuos suos juxta morem Christianorum in "Cœmeteriis sepelient." His omnibus rite perpensis, confidimus jure affirmare posse, Monumentum, de quo nobis sermo est, ad Supellectilem veterum Prussorum, & quidem Nobilioris Ordinis spectasse, & non nisi ARMILLAM, qua defunctus vel defuncta, sive in signum optime de Patria meritorum vel Nobilitatis, sive singularis ornatius luxusque gratia usi sunt, sive, quae cum reliqua Supellectilibs parte circum Cadaver positâ tali modo in terram devenerit, donec nostris temporibus aliquando in lucem rursus extrahatur. Confirmavit sententiam nostram Doctissimus Thomas Bartholinus, qui in Schedio suo de Armillis Veterum, pag. 48. figuram exhibet Armillæ Brachialis pluribus Circulis inter se connexis ex Museo Antiquario Olai Wormii, nunquam ab aliis annotatae; quam pag. 49. stupendæ Antiquitatis monumentum, dignum posteriorum memoria appellat. Quæ si cum nostro Ceimelio debite conferatur, nescio, quid obfaret, quo minus Nostram ARMILLAM BRACHIALEM veterum Prussorum, & quidem pari jure cum Wormii Armilla, stupendæ Antiquitatis nostræ monumentum, nunquam ab aliis annotatum dignumque Posterorum memoria salutaremus. Structura ejus laxior insuper magisque fluens, quam Wormii Armilla, est, ita ut super manica Brachii applicata Humerum Cubitumque simul commodè stringere possit. Neque pro Plebeia, quod æra est, cenferi credas; cum auræas vel argenteas apud nos unquam effossas non audiverim. Ast Plebeiarum vestigia in hunc usque diem supersunt circa Ornatus utri- utriusque Sexus in Lithuania Prussiae orientalis, qui veri Prussorum veterum Descendentes, & Curlandiae, qui diebus in primis solennibus Ostà Cubiti eadem plane figura, qua Armilla ærea apparet, arctius licet, vel ex terico & lana contextis fasciis (si ditiiores sunt) vel Fimbriis variegatis cujuscunque Panni (si paupe- riores) constringunt. Moris iisdem adhuc quoque est, Abdomine minimum duobus & quidem similibus cingulis vinco, superbire. Propter affinitatem cum Armilla hac Brachiali veterum Prussorum, libet eidem adjungere Annulum ra- genteum, (vid. TAB. I. Fig. 2 & 3.) quem ante annum, & quod superfluxit temporis spatium, vir prænob. Dn. Andreas Lilienthal, S. R. Maj. Boruss. a Consiliis Belli & Redituum, Cameræ Regalis, in Urna Prussica effossa inventum mihi tradidit, similibus lineis convolutis pro Gemma contextis, reliquo in duas extremitates sibi non conjunctas, sed invicem vicinas, circulumque formantes, excurrentem, ita ut digitum plus minusve crassum æqualiter ambire possit. Expedito hoc Schediasmate a Viro Consulari Gra- vissimo Dn. C. G. Ehlero ex Diario, quod 1734. & 1735. Petropoli praesens per Filium suum conscribi curavit, & edocti sumus, Toreumata non nisi Aurea variis generis, ad nostrum Ceimelium æreum proxime accedentia in ditissimo totius Russiae Autocratricis Antiquitatum Thesauro, ubi inprimis Sinensia asser- vantur, observata: Quæ Bibliothecarius Sacræ Imperialis Majestatis ex Sepulcretis, nescitur tamen cujus regionis, effossa esse & pro Armillis haberi affirmaverat.