Samuelis Christiani Hollmanni, Leg. Met. & Theol. Natural. in Regia Georgia Augusta, P. P. O. ad Cromwellum Mortimerum, M. D. Regalis Societ. Secr. Epistola de Differentiis Altitudinum Barometrorum

tice of in the Transactions, shall be obliged to you, remaining, with infinite Respect, Honoured Sir, Your most obedient, and most humble Servant, M. Triewald, F. R. S. Stockholm, Nov. 16. 1741. V. Samuelis Christiani Hollmanni, Leg. Met. & Theol. Natural. in Regia Georgia Augusta, P. P. O. ad Cromwellum Mortimerum, M. D. Regalis Societ. Secr. Epistola de Differentiis Altitudinum Barometrorum. Facile te veniam daturum spero, vir doctissime, quod ad humanissimas tuas, Id. Aug. A. 1735. Lond. datas, recteque mihi suo tempore redditas, nihil adhuc responderim. Defuit occasio, justa etiam defuit scribendi ratio, quam nunc casus mihi obtulit. Eram nuper mense Julio hujus anni in eo, ut cum Clar. Hallero nostro in finitimiæ Hercyniæ nostræ montes iter aliquod susciperem; ille quidem rei botanicae, ego physicarum potissimum observationum, causa. Barometrum ergo aliquod inter alia parabam, quo in via uti commode possèm ad instituenda experimenta. Scalam ascensus descensusque mercurii, ipsi applicandam, in pedis Rhenani digitos, & lineas duodecimales, more solito, a 20mo ad 32dum digitum solicite diviseram. seram. Cum applicare ergo illam barometro vellem, eumque in finem ejusdem, recens modo facti, altitudinem cum aliorum jamdudum paratorum, quorum sex numero aderant, altitudinibusque contendcrem; ecce contigit mihi, quod non expectaram. Nullius enim horum omnium altitudinem altitudini alterius exacte respondere, quin discrimen potius a 2. ad 12 usque lineas Rhenani pedis inter easdem intercedere deprehendi: etsi nullum illorum vitio ullo laborare, satis noveram; recens vero factum, illud quod optimum, maximeque sensibile, haetenus esse repercrum, duabus modo lineis superabat. Exitinere ergo reversus die 27. Julii anni currentis in discrimina hæc observata inquirere curatius coepi; & quoniam eodem modo eadem iterum reperiebam, cito nova construxi barometra, tubis rectis, sed diversas aperturas habentibus, constantia, atque inter hæc iterum discrimina ab 1. ad 4. lineas Rhenolandicas deprehendi; quæ maximam vero altitudinem habebant, illud quod antea optimum meum barometrum esse dixi, sex integris lineis superabant. Die 12. Aug. eadem experimenta cum his quindecim barometris repetii, atque eadem propemodum discrimina iterum observavi. Alia ergo decem barometra nova paravi, rectis & simplicibus tubis omnia quidem iterum constantia, ex parte tamen capsulis vitreis recurvatis, pro recipiendo ex tubis descendente mercurio factis, instructa, ex parte vero iisdem carrentia. Hic vero observabam decem horum barometrorum altitudines modo a $\frac{1}{2}$ ad 1 $\frac{1}{2}$ lineas a se discrepare, &c, quod summum erat, optimi mei barometri altitudinem quatuor modo lineis superare. Non opus est, ut sigillatim indicem, qua circumspectione & cura barometra hæc omnia parata a me fuerint. Sufficit omnia codem modo suisse facta, datamque solicite esse operam, ne quicquam aëris vel in tubis extremitate resideret, vel inter mercurii particulas delitesceret, aut vitri tandem lateribus adhaeret. Octodecim vero postrema, recens facta, barometra ex eodem quoque, maximeque repurgato, mercurio facta sunt. Inter tubulos autem vitreos discrimen aliquod intercessit, quod, cum aliis non-nullis circumstantiis, silentio mihi non est praeterendum. Illud enim barometrum, quod optimum meum esse jam aliquoties dixi, atque in quo mercurius minimam semper altitudinem obtinet, tubo constat, ex vitro viridi conflato, capsulaeque separatae vitreae, ex eodem vitro factae, & mercurio aliquantum repletae, insistit. Indicabo illud postea Class. I. sub No. i.; illud vero, quo in Hercyniae montibus usus sum, sub No. ii. Ille vero tubus, in quo maxima, & integro saepè digito Rhenano major, quam in No. i. deprehenditur mercurii altitudo, albisimo vitro constat, quod vero ubinam paratum sit, ignoro. Insertus est capsulae lignae, & phosphorum habet insignem, hoc barometrum; ceterum vero omnium fere tardissime & pigerrime altitudines suas mutat. Nam non codem modo, eademque semper promptitudine, mercurium in omnibus barometris ascendere & descendere notum jam esse existimo. Mihi saltem id ante hos septem annos jam compertum est. Indicabo hoc barometrum postea sub No. vii. Quod sub No. iii. vero postea adducam, diagonale est cum simplici curvatura, & capsula vitrea inferne adhaerente, sed recurvata; sub No. iv. Bernoullianum, cujus tubus ad cylindrum, superne agglutinatum, circiter se habet ut 1. ad 8. & sub No. v. Hugenianum postea indicabo: de quo & dia- diagonalibus non adeo mirandum esse existimo, cur cum reliquis illa non conspicient. Causae enim, cur conspirare nequeant, in aprico fere sunt positae. No. vi. iterum diagonale est, sed cum duplici curvatura, quarum alteram illa pars tubi excipit, cui scala applicata est cum parte tubi perpendiculari 25. circiter graduum angulum intercipiens; in cujus duplici adeo angulo ob majorem ibi tubi angustiam mercurius necessario mire in ascensi descensiique debet retardari. Quae ad alteram classem barometra retuli, illa omnia vitreis diversi generis tubulis constant; sed quorum massa vitrea vitio illo ex parte aliqua laborat, ut ad lampadis flammam fusae superficiem, squamulis quasi minimis coopertam, accipiatur, pelluciditatisque suae partem aliquam eo loco perdatur. Atque hi ipsi tubi sunt, in quibus omnium maximam altitudinem mercurius in rectis & simplicibus barometris accepit, si solum phosphorascens excipiatur. Ad tertiam tandem classem illa barometra retuli, quae etiam ex tubis albissimis, sed quae nullam ab igne mutationem patiuntur, constant, quique & in eadem officina vitriaria codem tempore parati fuerunt. Barometra, ex his constructa, omnia rectilinea, & simplicitia, fuerunt. Atque in his non majorem altitudinis differentiam, quam a $\frac{1}{2}$ ad $1 \frac{1}{2}$ lineas, deprehendi, & quae maxima in his altitudo minimam in reliquis altitudinem non amplius 4. lineis superavit, uti antea jam indicavi. Num in tubulorum ergo vitreorum diversitate forsan diversitatis hujus causa quaerenda erit? Num unius forsan superficies superficie alterius magis aut minus scabra & inaequalis est, mercurii adeo ascensioni frictione sua magis aut minus resiliit? Aut num alia alia forsan adhuc rei hujus causa fuerit? Sed hoc tuo, vir doctissime, atque illustris imprimis Societatis Regiae, judicio totum permitto. Patiaris modo quæso, ut brevem observationum mearum indicem adhuc subneciam. **Classis I.** Barometrorum quorum altitudines diversæ die 27. Jul. & 12. Aug. observatae sunt. | No. | tubi apertura | mercurii altit. | |-----|---------------|-----------------| | I | $\frac{1}{3}$ lin. | $27''$ $11'''$ ped. rhen. | | II | $\frac{1}{2}$ | $28$ $1$. | | III | $\frac{1}{2}$ | $27$ $1$. | | IV | | $28$ $4$. | | V | | $28$ $5$. | | VI | | $28$ $7\frac{1}{2}$. | | VII | $\frac{3}{2}$ | $28$ $9$. | **Classis II.** Barometrorum octo, die 27. Jul. recens factorum. | No. | tubi apert. | mercur. altit. | |-----|-------------|----------------| | I | 2 lin. | $28''$ $1\frac{1}{4}'''$. | | II | 2 | $28$ $4$. | | III | $1\frac{2}{3}$ | $28$ $4$. | | IV | $1\frac{1}{2}$ | $28$ $2\frac{1}{4}$. | | V | $1\frac{1}{3}$ | $28$ $2$. | | VI | $1\frac{1}{4}$ | $28$ $2$. | | VII | 1 | $28$ $2$. | | VIII| $\frac{2}{3}$ | $28$ $4$. | Clas. Classis III. Decem barometrorum, die 12. Aug. recens constructorum, quorum quinque priora sine capsulis annexis fuerunt, quinque postrema vero capsulas recurvas vitreas, mercurio ex tubo descendentis recipiendo inservientes, annexas inferne habuerunt. | No. | tubi apert. | mercur. altit. | |-----|-------------|----------------| | I | $\frac{1}{3}$ lin. | $27''$ II $\frac{1}{2}'''$ | | II | $\frac{1}{4}$ | $27$ II $\frac{1}{2}$. | | III | $1\frac{3}{4}$ | $27$ II $\frac{1}{2}$. | | IV | $2\frac{1}{4}$ | $28$ O. | | V | $1\frac{1}{2}$ | $27$ II $\frac{1}{2}$. | | VI | $1\frac{2}{3}$ | $28$ O. | | VII | $1\frac{1}{2}$ | $28$ O. | | VIII| $1$ | $28$ I. | | IX | $1\frac{1}{2}$ | $27$ II $\frac{1}{2}$. | | X | $\frac{1}{4}$ | $27$ II $\frac{1}{2}$. | Quum codem ergo tempore, eodemque in loco, aliorum barometrorum aliae sint altitudines; annon eadem solicitudine, ac circa thermometra adhuc factum est, de barometris harmonicis cogitandum prius erit, quam ex annuis barometrorum observationibus mediae illorum in diversis locis altitudines, atque ex his, praeter alia, eorundem supra marium superficiem elevationes, colligi inde satis tuto possint? Secundum Barometrum, quod in Classi I. N°. 1. posui, quo per septem annos jam hic usus sum, media altitudo mercurii hic loci erit = $27''$ $10'''$. ped. Rhenan. secundum illud vero, quo in Hercyniae montibus tibus usu sum, $28''0''$. ad quae reliqua facile pos- sunt reduci. Ut tandem vero finiam, illud unicum mihi hic adjicere adhuc liceat, quod in Hercyniae nostrae monti- bus metalliferis, summoque corundem vertice, fa- mosissimo sc. illo Bruchterorum monte, Germanice Der Brocken, sive, Der Blockesberg (Blocksberg), baro- metro mihi observatum est. Die nempe 9. Jul. hujus anni eo profectus sum, quum barometrum modo indicatum, hic Gottingae subsisteret ad $28''$ $3''$. die sequenti 10. vero, in summum vertice Bruchterorum montis consedit ad — $25''2''$. quum interea temporis altitudinem suam ad duas lineas hic solum mutasset. Differentia ergo altitudinum inter hunc locum, & Bruchteri verticem, qui altissimus ex longe lateque circumjacentibus montibus est, est = $2''11''$. quibus secundum Cl. Scheuchzeri calculum, in Transact. Philos. No. 405. propositum, 2550 pedes Parisini, aut numero rotundo, 2500 circiter respon- derent: quae altitudo, ctsi hujus montis accolis satis ingens videtur, cum Helvetiae tamen, Galliae, alia- rumque regionum montibus contendi nullo modo potest. Sed ut ne te diutius morer, vir doctissime, ut res tuas porro ex voto agas, mihi favere pergas, oro, con- tendoque. Ita vale. Dab. Gottingae A. 1741. die 1. Sept.