Historia Terraemotus Apuliam & Totum Feré Neapolitanum Regnum, Anno 1731, Vexantis. A Nicolao Cyrillo, in Regia Universitate Neapolitanâ, Pr. Med. Prof. & R. S. S.

seemed to fall a very heavy Rain in that Neighbourhood. As it wasted, the Bottom of the remaining Part was irregular, somewhat like the Trunk of a Tree broke asunder: There was but little Wind, and the Sky elsewhere was pretty serene. We judged the Spout to be above two Leagues off, and I think the Angle under which the small End appeared, must be at least 20 Min. According to which Estimation, the Thickness of it must be upwards of 60 Yards, and its Height or Length about three quarters of a Mile. V. HISTORIA TERRÆMOTUS Apuliam & totum ferè Neapolitanum Regnum, Anno 1731, vexantis. A Nicolao Cyrillo, in Regia Universitate Neapolitanâ, Pr. Med. Prof. & R. S. S. SCIENTIÆ Naturalis incremento, adeoque nostræ Societatis Instituto valde consentaneum extimavi, si Terræmotûs, qui hoc Anno Apuliam, & ferè universum hoc Regnum sàpè succusit, Historiam hâc attexerem. Rei accidentia Felici Roseto Medicinæ & Philosophiæ Doctori, atque in Mathematicis disciplinis & Humanioribus literis non mediocriter erudito, olim meo Discipulo, nunc in ea Regni regione Medicinam facienti, deboe: ex cujus atque aliorum, & Juvenatij, & Foggiae degentium Observationibus brevem Synopsis concinnabo. L Die Die 9 Martij Anni 1731, St. Vet. h. 4, ante meridiem, Terræmotus fere per totum Regnum Neapolitanum factus est: in Apuliâ maximus. In ejus duratione omnes illius species ab Antiquis notatae observatae fuere. Tremor primum; hinc Pulsus (σφυγμός) ut loquitur Aristoteles, seu succussatio, ut illam vocat Posidonius ex Seneca; ac demum Inclinatio, seu Terræ veluti more navigij nutatio. Hi variij motus per vices & successivè se excipiebant, spatio trium primum minutorum, & aliquot quoque secundorum. Haud ab Amico notatum fuit, num Terræ nutationes & oscillationes secundum circulos Terræ parallelos factae fuerint: quemadmodum constans est recentiorum Philosophorum ejus phænomeni, ad Terræ motum diurnum stabiliendum quammaxime facientis, observationio. Id sanè à me quoque atque aliis, tum in hoc, tum in aliis Terræ nutationibus, animadversum attentè est. Aër tunc temporis crassis humilibus & immotis Nubibus praegravabatur quæ leni postmodum flante Boreali vento dissipatae sunt. Succedentis diei Sol languidius irradiabat, velut si à tenuissimis Nubibus contectus esset: hæ verò in Cælo cæteroqui sereno, non conspiciebantur. Hoc phænomenon in fortioribus frequentibus Terræmotibus itidem observatum. Piscatores qui tunc temporis ad maris oram pervigilabant suo incumbentes artificio, mare repente intumescere adnotârunt, atque tempestatem Siponto & Barletio (nempe è Boreali fere regione) absque vento, sed non sine naufragij metu adventantem sustinuere. Sequenti die, nempe 10 Martij horâ 8, a.m. novus sed brevior isque debilior Terræmotus, in eadem Regni Provincia accidit: (non adeò tamen debilis quin quin etiam hic Neapoli observatus fuerit). Hunc praecessit Accensio quaedam, seu brevis Coruscatio circa montem Garganum à Barensis Provincia incolis visa, quae in fumum vel caliginem abiens sensim disparuit. In regione circa Foggiam hunc secundum, ut & alios deinceps factos, Mense Aprili, Octobri, & Novembri, sed per intervalla, Terræmotus, plerumque praecessit validus NE; et si quandoque Aër omnino immotus fuerit. Ædificiorum ruina atque hominum ab iis oppressorum strages haud mediocris: numerantur enim inter mortuos ad sexcentos plus minus. Centrum veluti harum succussationum visum est Oppidum Foggia appellatum: in eo enim immaniores motus & ruinae, quo in remotiora loca, sensim se remittente impetu, diffundebarunt: ita ut dici possit, Motus hujus propagationem successivè immunitam esse (nisi quid varia Terræ interjacentis soliditas & interruptio immutaverit) in ratione duplicata distantiarum: juxta familiares, etiam in aliis Motuum speciebus Naturæ Canones. Quod & in Pendulorum in variâ à Foggia distantiâ locatorum Oscillationibus, à duobus Observatoribus, ex condicio in id incumbentibus, attentè notatum est. Pendula enim palmaris longitudinis, Asculi, & Juvenis, ad semirculum in gradus divisum applicata, atque in Terræ quassationibus se moventia, pluribus, vel paucioribus gradibus à centro Oscillationum aberrabant, pro minori, vel majori à Foggia intervallo. Numerus enim horum graduum major in Oppido Asculoviciniore, minor in Urbe Juvenatio remotiore, ferè respondebat duplicatæ rationi distantiae horum locorum à centro Terræmotus. Atque hinc quoque factum fuit, ut cum Foggiae Terra levissime intremisceret, Pendulum leviter moveretur Asculi, immotum observatum fuerit Juvenatij. In omnibus Terrae succussationibus, serè per annum factis, id constanter in apertis campis notatum est, quòd illas Aëris fragor, horridusque rumor praecesserit: quod & in Plinio legimus lib. 2. 80, notante, quòd Terræmotus quandoque terribiles soni, mugitus, clamores humano similes præiverint. Hic Aëris fragor contrariâ determinatione diffundebatur: ut quemadmodum Terræ partes quatiefabantur, motu à centro, ut dictum est undique ad circumstantia loca communicato; sic contra Aëris motus à circumferentia veluti ad centrum non obscurà vi concurrebat. Quod quidem phænomenon haud levem philosophandi materiam Naturæ scrutatoribus præbuerit: id tamen è re meà non esse existimo. Notaverim tantùm hoc aliud esse ab eo quod Aristoteles putabat in Meteoris, ad Terræmotum nempe in subsidium advocari debere Ventum exteriorem: ut eo autore Achaiæ ora commota sit Aquilone & Austro confligentibus. Ni dicere fortasse velis, ut quidam suspiciati sunt, leves saltem & oscillantes Terræmotus, qui post fortes Orientales Ventos facti sunt à retardato Terræ motu diurno, saltem in eo træctu quo Ventus flaverit, oriri potuisse. Sed hæc obiter. Postremò & illud de nostro Terræmotu notatu dignum est, quòd properusticum Cartusianorum prædium, Tre Santi appellatum (cujus domus à primo Mensis Martij Terræmotu solo æquata fuit) eo loco quo magis deprimitur Torrentis Fontana del Pesce nuncupati alveus, nova erupit copiosæ, turbidæ ac calidæ Aquæ scaturigo. Hoc sanè haud novum, nec Antiquis quis ignotum: siquidem ex illorum monumentis eruimus, Aquas erumpere dehiscente corpore Terræ, eo modo, quo Aqua in navim per fissuras ingreditur: imò per hiatus hos non tenues tantum Fontes, sed Diluvia effusa, Urbesque submersas referunt. Quod iis verosimilius videri poterit, qui cum Thalete, referente Senecâ, putaverint, Terram Aquis sustentatam navigii instar interdum fluctuare. Sed hæc iis, qui rectam veramque Terraquei Globi structuram calent, absurda videbuntur. Aqua, quæ in descripto Apulìæ loco eruperat, sensim exiccari coepit, ac mensis spatio omnino evanuit: siccum vero fabulum, etiam ad aliquod tempus, sulphuris odorem conservavit. Sic Plinius l. 31. 4. ait: Terræ quoque motus profundunt sorbentque Aquas. Quare haud mirabimur lacus, fontes, aut fluvios, ubi priùs non fuissent, enatos narrari, ubi priùs fuissent, exaruisse. Puteos quoque minùs profundos Aquam ex patulo ore, primi Terræmotûs tempore, evomuisse, constantissima fama est. Minimè tamen credendum, ex maximâ Terræ succussatione Aquam exiliisse (hoc enim haud accidere potuisse abique Neapolitan faltem Regni subversione, integrâque ruina) sed fortè ex eo quòd nova Aqua in Puteorum illorum fundo, quemadmodum in aliis locis, exurgens, ac eorundem cavitatem complens, extorsùm exturbatá fuerit. Aqua denique, quæ, ut prius narratum, prope Tre Santi eruperat, ad examen revocata hæc phænomena præse tulit. I. Ea sub eàdem mole cum Aquâ pluvîâ comparata, atque ad Arœometrum exacta, hujus pondus superabat, perabat, eà proportione, ut hæc libræ pondus æquaret, illa libram cum granis 82 penderet: Aquam verò fontanam, quæ illic subsalsa est, eàdem quantitate granis tantùm 15 supera ret. II. Ejusdem Aquæ libra ad siccitatem destillata semidrachmam corporis ad Croci Martis naturam vergentis, scrupulo uno albæ & insipide Terræ aspersi, in vasis fundo reliquit. Ex hoc Pulvere priùs exicato Magnes admotus particulas quasdam rubescentes elicuit. In destillationis opere Sulphuris odor adstantium nares satis apertè feriebat. Hinc post celeberrima Cl. Lemery experimenta, nova argumentorum accessio, subterraneos Ignes, atque Vulcanos, ex Sulphuris ac Ferri permistiione facile accendi posse: atque adeò Terræmotus ex absconditorum Ignium successivâ succensione excitari. III. Demum: in libras duas illius Aquæ drachmæ tres Gallarum (quas di Levante appellamus, quibusque utimur ad Atramenti confectionem) in tenuissimum pulverem redactarum infusa post quartam horam, Aquam levi coeruleo colore inficere coeperunt, sequente postmodùm Pulveris præcipitatione. Hæc est accurata & verior nostri Terræmotûs Historia, resectis iis, quæ in magnis hisce calamitatis per vulgi ora præ timore ferè insani increbrescentia, hyperbolèn, nî dicam fabulam, sapere consuevere.