Succincta Historiola, De Tribus Conjunctionibus Magnis Saturni Scilicet Jovis Nec Non Martis, Gedani Exeunte Anno 1682. et Initio Anni 1683. ad 28. Maiist. n.usque, à Johanne Hevelio Observatis

Succincta Historiola, De tribus Conjunctionibus Magnis Saturni scilicet Jovis nec non Martis, Gedaniexeunte Anno 1682. & initio Anni 1633. ad 28. Maii st. n. usque, à Johanne Hevelio observatis. Ense Septembri anni praecedentis 1682. cum Cometa fese oculis nostris prorsus subduxisset, coepi tres superiores Planetas Saturnum Jovem & Martem, qui haud multum ab invicem distabant, atque ad conjunctionem vergebant, aliquanto crebrius & diligentius, à die scilicet 17 Sept. novo nostro Sextante orichalcico, per plurimas distantias à diversissimis Fixis, quandoque etiam Micrometro, quanto fieri potuit, dimetiri; ut fuo tempore ipsae observationes docebunt. Hac vice folummodo tibi, vir praclarissime, in gratiam Astrophilorum primum referam, quid die 27 Sept. st. n. à me peractum sit; eo praesertim attento, quod nonnulli spem fecissent ea ipsa die, Lunam corniculatam decrecentem omnes tres modo dictos Planetas omnino tecluram; quae occultationes ut rarissimae, & quidem simul una exdemque die accident, sic sane merentur observari à quibusvis Rerum Coelestium scrutatoribus. Quare & ego officio meo nolui desesse, sed summom mane, ab hora secunda, ad Solis occasum diligentem bis congressibus invigilavi: & ut ut hæ occultationes de die incidere, sperassem tamen me optime omnia notaturum; sed Calum omnino nubilum ab ipso Solis exortu ad Occasum usque id minime indulsit. Mane, hora 3 Calo aliquanto seriori, Lunam tum tres reliquos Planetas nudo quidem conspexi oculo, sed Luna eo tempore adhuc ad septem circiter gradus removebatur s. f. f. Occasum versus; unde certo concludere poteram, ante meridiem Lunam motu suo reliquos tres Planetas haud affecuturum. Quantum autem ex inclinatione Cornuum Lune quoad Planetarum ductum colligere licuit, protinus perspiciebam, nullas fore Occultationes, sed tantum transitum; sic ut Luna infra illos superiores Planetas incederit. In qua opinione magis magisque eum sum confirmatus: cum die subsequente 28 sc. Sext. mane, nec Regulus fuerit à Luna teclus, quæ stella, ratione utriusque latitudinis potius occultari debuisset. Regulus Regulus namque in ipsa Conjunctione, hora sc. 4° 6" distabat à superiori Luna cornu Boream versus adhuc 31' 55"; id quod optimo Micrometro, Tuboque egregio accurate observatum est; adeo ut nulla prorsus fuerit occultatio Reguli, sed tantummodo Luna transitus. Ita pariter accidit, die 25 Octob. circa illas occultationes, quas non nulli praedixerant. Nam Jupiter & Saturnus nec non Mars die 26 Octob. st. n. minime fuerunt à Luna obtecti; sed Luna satis longe infra Planetas incepsit; quot vero minutis praecise, tempore conjunctionis à Planetis abfuerit, Coelum sub nubilum adeo accurate Micrometro dimetiri minime tum concedit. Situm tamen Jovis & Saturni hac die 26 hora sci. 1° 40' mane Tubo & Micometro dicto ex voto deprehendere mihi obtigit: quo tempore simul Fixa quaedam satis conspicua (quod notatu dignum) dictis Planetis satis prope adhaerbat. Jupiter secum cum tribus Comitiibus tum offerebat, forte & quartus adfuit, sed ob nubeulas haud fuit conspectus. Saturnus distabat à Jove 16' 44"; Jupiter à Stella (ni fallor in armo dextro Leonis) 27' 55"; Rursus Saturnus à dicta Stella 38' 1". Stella dicta versatur modo juxta nostrum Cataligum in 19° 2' 9" Leonis, & laitis. o 20' 45" B. Die Veneris 30 Octob. mane hora 5 rursus Jovis & Saturni distantiam dimensum sum; ea nimium intentione (cum secundum Ephemerides conjunctio adhuc instaret, atque 3 Novemb. celebrari primum deberet) me jam Jovem aliquanto propiorem Saturno inventurum; sed spe plane sum frustratus. Siquidem distantia dicta, quae die 26 Octob. 16' 44" hac die, 25' 5" extitit, atque sic notabiliter major reperta est. Unde certo colligere licuit Conjunctionem jam ante complures dies celebratam esse, quam Ephemerides calculusque primum die 3 Novemb. exhibent. Id quod subsequentes observationes adhuc clarius demonstrant. Nam loco, quod distantia Jovis & Saturni de die in diem (si Conjunctione instaret) paulatim minor fieri debebat, continuo aucta est. Die Solis 1 Nov. hor. 2 mane, ope Micrometri nostri dicta distantia extitit 31' 36". Et die Luna 2 Nov. eadem distantiam rursus reperi 35' 21"; die Martis, 3 Nov., mane hor. 1. jam 39' 9"; die Mercurii 4 Nov. Coelo perquam sereno adhuc paulo major dicta distantia inter Jovem & Saturnum deprehensa, sic ut amplius meo Micrometro eadem dimetiri haud potuerim, sed Sextante per distantias eam impetravi. Ex quibus iterum iterumque satis superque nunc patet, superiores Planetas, Ephemeridum computatores, omnemque calculum egregie elusisse, Conjunctionemque Magnam non die 3 Nov. sed longe citius incidisse; sic ut Tabula omnes feria correctione, etiam in superioribus Planetis (uti jam olim in Mercurio cuius meo sufficienter demonstravi) indigent: quemadmodum adhuc clarit ex subsequentibus horum Planetarum congressibus patebit. Alteram igitur Conjunctioem Magnam quod attinet quae incidere debebat se cundem Ephemeridum Scripores die 26 Ianuarii hujus Anni currentis 168 pariter proposueram diligentissime observare, imprimis cum viderim adeo eno miter Conjunctioem hanc priorem à calculo recellisse. Sed Calum frequent- nubium impedit ut ab 21 Ianuar. ad 1 Febr. usque ne semel quidem Pla- netas intueri potuerim. Hincque ab hac die av. diffissime incepi Conjunctioem hu- rufus invigilare, quae altera nunc vice ex retrogressioniibus horum Planetarum superiorum incidere debebat. Omnes autem & singulas Observationes tam Se- tante, quam Micrometro egregio habitas, cum minis longum foret, Amice Hi- norande, hic apponere, hac vice non confutum esse duco, sed eas referrebo annum um observationum Climatricum propediem edendum. Quare no nullas tantum & praecipuas Micrometro habitas hic apponam, quae sufficie huius Historiae de trina hac notabili Conjunctione Magna videbuntur. | Mens. dies | Tempus ex Altitudin. correctum Hor. | Anno 1683. OBSERVATIONES Saturni & Jovis. | Distantia | Quo instrumentum | |------------|----------------------------------|---------------------------------|-----------|----------------| | Febr. 1. | 6 40 | Diff. Satur. & jov. inventa est 3300 partium; hoc est | 0 25 | 5 Microm. | | die 6 vesp.| | | | | | Febr. 2. | 9 30 | Diff. Satur. & jov. inventa est 2000 partium; hoc est | 0 22 | 3 Microm. | | die 7 vesp.| | | | | | Febr. 3. | 9 0 | Diff. Satur. & jov. inventa est 2500 partium; hoc est | 0 19 | 6 Microm. | | die 8 vesp.| | | | | | Febr. 4. | 10 0 | Diff. Satur. & jov. inventa est 2300 partium; hoc est | 0 17 | 29 Microm. | | die 9 vesp.| | | | | | Febr. 5. | 8 30 | Diff. Satur. & jov. inventa est 2100 partium; hoc est | 0 15 | 5 Microm. | | die 10 vesp.| | | | | | Febr. 6. | 7 51 | Diff. Satur. & jov. inventa est 1850 partium; hoc est | 0 14 | 6 Microm. | | die 11 vesp.| | | | | | Febr. 7. | 8 17 | Diff. Satur. & jov. inventa est 1700 partium; hoc est | 0 12 | 55 Microm. | | die 12 vesp.| | | | | | Febr. 8. | 6 10 | Diff. Satur. & jov. inventa est 1600 partium; hoc est | 0 12 | 10 Microm. | | die 13 vesp.| | | | | Die 9. Febr. vesp. hor. 9. o' o" Calum omnino nubium extitit; nihilomi tamen semel Planetas Tubo conspexi per deliscentes densissimas nubes; sed t tum temporis non concedebatur, ut debite Micrometro distantiam Satur. & J dimetiri potuerim; oculo tamen fugitivo deprehendebam Conjunctioem ip jam celeberram esse nocte precedente inter 8. & 9. Febr. Nam dicta dis- jam paulo amplior modo apparebat. Prout etiam die Jovis 11. Febr. vesp. h o' o" factum est: nam distantia inter Saturnum & Jovem erat partium 2c hoc est 0 15' 12". Micrometro, quae die 8 Febr. tantum inventa est 0 12' 10" Ad haec Conjunctioem jam esse celebratam, exinde certo constabat, quod u que Planeta cum ventre Ursa Majoris non amplius, ut quidem die 8 Febr. tingebat, in linea subsisteret recta; tum etiam quod Saturnus non amplius ad Orbitam Jovialium sub angulo recto commoraretur. Manifestum igitur est, etiam hanc Conjunctionem magnam intermedium omnes Supputatores, calculoque egregie elusisse, tum illos, qui conjunctionem hanc ad diem 27. Ianuarii, tum etiam eos qui ad 2 Febr. retulerunt: priores ad 12. fere dies, & posteriores minimum ad 4. vel 5. dies aberrarunt. Sic ut certum fit, quod haec intermedia conjunctione longe tardius; illa vero prior longe citius contigerit, quam Tabula revera promiserint. Quamobrem omnimode allaborandum ab omnibus rerum Coelestium cultoribus, ut ab istis maximis deviationibus Tabula Astronomica tandem depurgentur. Quo autem hoc ipsum eo evidentius rederetur, observationes singulis diebus subsequentibus, quoties Column tantummodo annuit, diligentissime continuavi, non solum Micrometro, sed etiam sextante, diversissimis distantias à plurimis fixis capiendis; verum ex iis tantummodo non nullas Micrometro acquisitas hic apponam. | Mens. dies ft. n. | Tempus ex Altitudin. correctum. Her. | Anno 1682. OBSERVATIONES Saturni & Jovis. | Distantiae | Quo Instrumento | |------------------|-------------------------------------|------------------------------------------|------------|----------------| | Febr. 12. die 2 vesp. | 9 0 0 | Dist. Satur. & Jov. capta est 2200 partium hoc est | 0 17 6 | Microm. | | Febr. 13. die 3 vesp. | 7 15 0 | Dist. Satur. & Jov. capta est 2550 partium; hoc est | 0 19 24 | Microm. | | Febr. 14. die 4 vesp. | 9 0 0 | Dist. Satur. & Jov. capta est 2900 partium; hoc est | 0 22 3 | Microm. | | Febr. 17. die 7 vesp. | 6 0 0 | Dist. Satur. & Jov. capta est 3750 partium; hoc est | 0 28 30 | Microm. | | Febr. 20. die 10 vesp. | 9 0 0 | Dist. Satur. & Jov. capta est 5250 partium; hoc est | 0 30 12 | Microm. | Ex hisce igitur continuatis observationibus satis superque liquet, cum de die indiem Planetae ab invicem magis magisque discesserint, quod conjunctione ipsa inter 8. & 9. Febr. revera jam fuerit celebrata. Ab hoc vero tempore die 20. Febr. distantiam horum Planetarum Micrometro non amplius, ob nimiam eorum remotionem potui observare; nihilominus tamen singulis diebus sextante iis invigilavi; quo eorum locus postmodum cuique pateret, & ubinam, & qua die stationem celebraverint. Quas omnes suo tempore cuique sub oculos ponam, cum aliis notatu dignis observationibus aliorumque omnium Planetarum, post II. partem Machine mæ Coelestis obtentis. Denique adjiciendum pariter censco Astrophilorum gratia, quidnam circa tertiam eorum conjunctionem, Mensis Maii observaverim; ut eo promptius eligiam, quid in Italia Gallia & Anglia, ab amicis hocce in negotio detectum sit; & ut videas mi amice, Saturnum & Jovem a legibus Astronomorum, etiam tertia vice, quam longissime discellisse; imprimis cum Column ipsum mihi hic Gedani ex voto satis annuerit. Sed sollemmodo ab octavo Maii incipiam, ubi primum Micrometro Distantias superiorum Planetarum dimetrii concessum fuit. Mens. | Mens. dies | Temp. secund. Horol. ambul. Hor. | Anno 1683. OBSERVATIONES Saturni & Jovis. | Distantiae | Quo Instrumento | |-----------|---------------------------------|------------------------------------------|------------|----------------| | Maii 8 | 9 6 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 4300 partium; hoc est | 0 32 41 Microm. | | die ṃ vesp. | | | | | | Maii 10 | 9 14 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 3750 partium; hoc est | 0 28 20 Microm. | | die ḍ vesp. | | | | | | Maii 11 | 9 10 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 3450 partium; hoc est | 0 26 13 Microm. | | die ṅ vesp. | | | | | | Maii 12 | 8 45 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 3050 partium; hoc est | 0 23 10 Microm. | | die ḱ vesp. | | | | | | Maii 13 | 9 15 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2800 partium; hoc est | 0 21 17 Microm. | | die ṭ vesp. | | | | | | Maii 14 | 9 45 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2550 partium; hoc est | 0 19 23 Microm. | | die ṡ vesp. | | | | | | Maii 15 | 9 30 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2400 partium; hoc est | 0 18 15 Microm. | | die ṣ vesp. | | | | | | Maii 16 | 9 30 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2250 partium; hoc est | 0 17 6 Microm. | | die ḵ vesp. | | | | | | Maii 17 | 9 40 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2150 partium; hoc est | 0 16 10 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 18 | 10 0 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2100 partium; hoc est | 0 15 58 Microm. | | die ḷ vesp. | | Hac die extitit vera Conjunction. | | | | Maii 20 | 11 45 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2450 partium; hoc est | 0 18 37 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 21 | 9 15 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2650 partium; hoc est | 0 20 9 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 22 | 9 20 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 2900 partium; hoc est | 0 22 3 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 23 | 9 5 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 3250 partium; hoc est | 0 24 43 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 24 | 10 6 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 3600 partium; hoc est | 0 27 22 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 25 | 9 30 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 4000 partium; hoc est | 0 30 25 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 26 | 11 0 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 4453 partium; hoc est | 0 33 50 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 27 | 9 25 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 4900 partium; hoc est | 0 37 15 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | | Maii 28 | 9 56 | Dist. Satur. & Jov. inventa est 5325 partium; hoc est | 0 40 29 Microm. | | die ḷ vesp. | | | | | Ex quibus observationibus cuilibet nunc liquidum est, cum distantia Saturni & Jovis de die in diem continuo decreverit ad 18. Maii. & ab hac die rursus creverit, Conjunctionem horum Planetarum eadem ipsa die etiam accidisse, & quidem, (uti ex observationibus diei 15. & 20. Maii patet) hora antemeridianae 10 : quæ secundum Ephemeridum scriptæres die 26. primum ingraecere debuit. Sic ut hæc tertia & ultima hujus Anni Conjunctione magna pariter haud mediocriter Tabulas eluserit ; ita quidem quod citius ultra 8. integros dies vera contigerit. De cætero, hanc ultimam conjunctionem jam celebratam die sc. 18. Maii vesp. hor. 10. fulisse, ex eo liquet, quod Saturnus jam non amplius co tempore ad orbitam Jovium sub angulo versabatur recto ; deinde etiam, (uti ex subsequentium dierum observationibus videre elt,) quod à die 18. Maii ad diem 28. quoque Micrometro distantiam Saturni & Jovis dirimere potui, continuo autem fuit. Ultimo, rotandum quoque occurrit, cum die 21. Maii vesp. inter reliquas observationes etiam distantiam utriusque Planetæ à stella superiori in pede anteriori dextro Ursa majoris sextante obtinuerim, atque cadem dicta stella cum utroque Planetæ in eadem simul fere recta tum consistentem lineam, quod promptum fit cuilibet Rerum celestium cultori dijudicare, an observationes mæ sextante nostro novo simul obtentæ, cum observationibus Micrometro captis omnino etiam convenient. Sextante distantia Jovis à dicta stella erat 32° 38' 40", & Saturni 32° 19' 45"; sic ut genuina utriusque Planetæ distantia exticrur 18° 55"; Micrometro vero ea ipsa distantia inventa est ea ipsa die 21. sc. Maii 20° 9"; sic ut sextanse obtentæ 1° 14" minor exticrur. Non est autem, mi Amice, quod existimes, hoc vel illo instrumento me aberrasse, minime perfecto; quippe Saturnus & Jupiter cum dicta stella non omnino in linea recta substiturent; prout cuilibet ex Globo & calculo patet, hincque necessario illa distantia sextante derivata etiam paulo minor oportuit esse. Proinde manifestum sextantem meum novum, etiam priore meo minime fit comparandus, haud esse tamen omnino contemnendum; cum satis praecise etiam Micrometro ejusmodi subtilissimo instrumento respondeat. Hæc sunt Vir Honorande, quæ hac vice de tribus istis diversis conjunctionibus breviter tibi communicare volui; fusiora suo tempore, ut dixi, exspectabis. Si quid hujus generis ab aliis rerum Coelestium scrutatoribus etiam impetraveris, rogo ut ea mecum pariter communicare haud graveris. Prima occasione tibi etiam nonnullas occultationes, ab initio hujus Anni currentis hucusque à me ex Cælo impetratas, cum aliis quibusdam rebus, ut puto notatu haud adeo indignis transmittam. Interea fac, ut quam prosperrime valeas, atque amare persevera. Tui vir Praeclarissime Dabum Gedani Anno 1683 die ipso Solstitii Æstivi 21. Junii st. n. Alto sole in Meridie 59° 7' Quadrante quidem parvulo Orich, fed tamen satis accurato. JOHANNIS